Erop of eronder? Als ego’s botsen | Preek bij Richteren 12 en Markus 3 | Zondag 6 juni 2021

Preek op zondag 6 juni 2021 in de St. Lambertuskerk te Buren

Richteren 12:1-6
Markus 3: 20-26 en 31-35
                                                                     
‘’Erop of eronder?’’ – als ego’s botsen


Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

In het boek Richteren lazen we het ingrijpende verhaal van de burgeroorlog die plaatshad tussen de stam Efraïm en het leger van de richter Jefta uit Gilead.

Om een beetje te begrijpen wat er speelde, kijken we eerst naar waar Gilead lag:
aan de overkant van de Jordaan, waar ook de stam Manasse zijn gebied had. Efraïm lag aan de linkerkant van de Jordaan.
Gilead, waar Jefta vandaan kwam, lag er precies tussenin, maar wel een beetje meer aan de kant van Manasse.

Manasse en Efraïm, dat waren de stammen van de twee zonen van Jozef.
Manasse was de oudste, Efraïm de jongste.
Toen Jakob destijds de zegen gaf aan zijn kleinzonen, kruiste hij echter zijn armen, zodat zijn rechterhand op het hoofd van Efraïm rustte, en hij als jongste de belangrijkste zegen kreeg.
Efraïm had dus onverwacht het nodige voor gekregen op Manasse.

En dat speelt waarschijnlijk een rol in het verhaal van deze verschrikkelijke burgeroorlog.
Kort samengevat: Jefta had oorlog gevoerd tegen het buurvolk van de Ammonieten, en gewonnen.
Daarbij had hij gebruik gemaakt van het terrein van Manasse, waar hij door getrokken was.
Blijkbaar had dat de Efraïmieten een gevoel gegeven van miskenning.
Zij, die toch de belangrijkste zegen hadden gekregen, waren hier niet bij gevraagd, en nu streken zij niet mede met de eer.
Dat stak hen.
Zij verzamelden een leger, trokken naar Jefta, legden hem hun grieven voor en dreigden met geweld.

Waarop Jefta eveneens reageerde met geweld, en deze verschrikkelijke burgeroorlog ontbrandde, die 42.000 Efraïmieten het leven kostte.

Had dat niet anders gekund of gemoeten? Dat is een vraag die bovenkomt als je dit gedeelte leest.
Want het lijkt hier te gaan over twee botsende ego’s: Efraïm dat verhaal komt halen, maar ook Jefta, die er vervolgens op sloeg.
Zeker als je twee eerdere verhalen uit Richteren leest vraag je je af waarom dit zo tragisch heeft moeten verlopen.
Immers, toen Jefta zijn oorlog voerde tegen de Ammonieten, had hij eerst langs diplomatieke weg geprobeerd een oorlog te voorkomen. Pas toen de koning van Ammon daar niets van wilde weten, kwam er oorlog (Richt.11:12-29).
Je leest dan dat toen de Geest van de HEER over Jefta kwam (vs.29) en Jefta ten strijde trok.
En dat lees je nu, bij het conflict met Efraïm, níet. Dat is een veelzeggende stilte.
Het lijkt er daarom op dat Jefta ditmaal te impulsief handelde, zonder eerst rust te betrachten.
En gebed. De situatie in Góds handen leggen, in plaats van het tot je eigen prestigekwestie te maken.
Want dat is toch altijd de gulden regel?
Dat het niet om je eigen ego gaat, maar dat je alles van je leven in Góds handen legt?
Niet ik, maar Hij?
Zo’n basisinstelling kan een hoop ellende voorkomen. Ook in onze tijd en in ons leven,
waar conflicten of geweld zomaar op de loer kunnen liggen.
O wee, als ego’s zich miskend voelen, opspelen of botsen, en van geen wijken weten.
Hoeveel mensen kunnen daar wel niet in meegesleept worden.
Hier maar liefst 42.000 Efraïmieten, die stelselmatig afgeslacht werden door de Gileadieten van Jefta.
En ook in onze tijd kennen wij de voorbeelden uit de wereldpolitiek.

Hoe het ook ánders had gekund, laat het boek Richteren al eerder zien, trouwens.
In de tijd van de richter Gideon (Richteren 8) speelde nagenoeg exact hetzelfde. En dat is het tweede voorbeeld van hoe het óók kon.
Gideon had met zijn legertje het machtige Midian verslagen.
En Gideon was van de stam Manasse.
Dat lag dus helemaal gevoelig voor Efraïm.
Manasse ging met de eer strijken, en zij stonden langs de zijlijn,
terwijl zij de drager van de zegen waren?

Ook toen kwam Efraïm verhaal halen, bij Gideon.
Wat is dat voor een handelswijze tegen ons, dat u ons niet hebt opgeroepen toen u ten strijde trok tegen Midian? (Richt.8:1)
Maar in plaats van met woorden terug te slaan en zijn eigen ego hoog te houden,
koos Gideon voor de weg van de wijsheid, van de tact ter wille van de vrede,
en het desnoods zelf wat lager te gaan zitten, en de ander de bevrediging van zijn ego te gunnen.
Niet erop slaan, maar eronder gaan zitten.
Hij zij toen: ja, ik heb inderdaad ook zelf een stukje bijgedragen aan het verslaan van de Midianieten, maar jullie, Efraïm, hebben nog iets veel groters gedaan, door de vluchtende koningen onschadelijk te maken. (wat natuurlijk geen recht deed aan de werkelijke situatie, want het legertje van Gideon had wel degelijk het grote beslissende werk gedaan door de Midianieten op de vlucht te jagen).

Maar, het bijzondere is dat je ziet dat Efraïm direct ontdooit, want ze voelen zich nu erkend.
Zo makkelijk kan dat zijn!
Soms is het maar veel beter om de ander gelijk te geven, een ego liever maar een beetje te voeren, als dat de vrede dient. Juist daardoor laat je trouwens zien dat je ver bóven dat andere ego staat. Die gedachte kan jezelf dan ook weer helpen misschien, om er toch maar onder te gaan zitten.
Hier is het Manasse (Gideon), die voor deze wijze weg kiest. Met zegen.

Nogmaals, in dit licht vraag je je af wat Jefta bezielde door er zo vol in te gaan.
Misschien was het wel zijn levensloop?
Als zoon van een prostituee was hij immers nooit helemaal voor vol aangezien?
En had hij altijd te maken gehad met afwijzing en niet voor vol worden aangezien. Zich miskend gevoeld?

Zo wordt Jefta geïntroduceerd in het boek Richteren:
De Gileadiet Jefta nu was een dapper held, maar…
hij was de zoon van een prostituee
. (Richt.11:1)

Dat achtervolgde hem áltijd.
Zijn halfbroers verstootten hem, en zeiden:
jij krijgt geen aandeel in het erfdeel van onze familie, want jij bent de zoon van een andere vrouw
.
(Richt.11:2)
Hoeveel kwaliteit Jefta ook had, het deed er niet toe.

Het is wat, om altijd maar met miskenning te maken te hebben, zoals Jefta.
Voor je het weet, roept dat ergens in jezelf een stuk verbittering wakker.
En slaat de vlam in de pan, als je er niet goed mee om weet te gaan.

Zou dat het niet geweest zijn, wat ten diepste speelde bij Jefta,
toen de Efraïmieten bij hem verhaal kwamen halen.
Want Efraïm, dat was nota bene de jongste zoon van Jozef, die juist bevoorrecht werd, terwijl hij dat niet verdiende. Hij kreeg de zegen.
Terwijl hij, Jefta, een dapper krijgsman was, maar gezien werd als het zoontje dat er eigenlijk niet bij hoorde. En hij werd áltijd op een zijspoor gezet.
En nu had hij die overwinning op Ammon behaald (want ja, de Gileadieten waren dan toch even één keer met hangende pootjes bij hem teruggekomen, of hij hen alsjeblieft wilde helpen in de oorlog),
maar hier heb je het alwéér… dan wordt hem na deze klinkende overwinning nóg de eer niet gegund. In plaats van dankbaarheid ontstaat er gedoe, en moeten ze hem wéér hebben…

Het kan goed, al weet je het niet zeker, dat er zoiets bij Jefta een rol speelde toen hij er zo vol in ging, met grof geweld. Niet langer bezield door de Geest van God, maar door zijn eigen geldingsdrang.

Hoe het ook zij, het is goed om hierbij stil te staan, omdat zulk soort dingen nog steeds aan de orde van de dag kunnen zijn in het dagelijks leven.
We zeiden al: in de wereldpolitiek vallen altijd weer momenten aan te wijzen waarop het eigenlijk miskende of botsende ego’s zijn, waardoor een hele hoop ellende heeft kunnen ontstaan.
Maar ook in het klein: in conflicten thuis of op de werkvloer gaat het niet zelden om zulke zaken.
Om diepe gevoelens van miskenning. Die liggen vaak aan de wortel van heel veel.
Het is van groot belang dat je die gevoelens onderkent, doorhebt. Niet alleen bij de ander, maar ook bij jezelf.
Bewustwording van hoe de ander en jijzelf in elkaar kan zitten, en daar mee om leren gaan, kan zó belangrijk zijn.
De verdeeldheid die ook in jezelf, in je eigen hart kan heersen.

Ook Jezus waarschuwt daarvoor.
Het huis moet niet tegen zichzelf verdeeld zijn, zegt Hij, dan gaat het niet goed.
Zoals je inderdaad zag gebeuren bij het huis van Israël, die verschrikkelijke burgeroorlog in de tijd van Jefta.
Dat was een innerlijke verdeeldheid tússen de stammen, tussen Efraïm en Jefta.
Maar het was ook een innerlijke verdeeldheid bínnen Efraïm en binnen Jefta zélf.
Zij die allebei niet goed konden omgaan met een gevoel van miskend te zijn.
Het huis moet niet tegen zichzelf verdeeld zijn, zegt Jezus.
Ook het huis van het hart niet.

Trouwens, wat bijzonder dat Jezus zó reageert.
Want ook Hij had hier heel anders kunnen reageren.
Als er ééntje miskend werd, dan Hij wel.
Met de beste bedoelingen had Hij zijn werk gedaan: zieken genezen, geesten uitgedreven, noem maar op.
En dan komen er óók mensen verhaal halen, die zeggen dat Hij dat werk vast en zeker gedaan heeft omdat Hij een handlanger van Beëlzebul, de overste van de demonen, is.

Je zult maar zó weggezet worden!
Stel je voor: je doet iets goeds met de beste intenties, maar iemand die jou niet moet weet het zo om te draaien dat je eerder zwart gemaakt wordt dan dat er waardering is voor je werk.
Wordt het dan niet eerder rood voor de ogen?

Kijk nogmaals eens hoe bijzonder wijs Jezus reageert.
En hoe verbazingwekkend Hij erboven weet te blijven staan, en zich niet mee laat slepen in dit lage gedrag.
Hij slaat er niet op, maar gaat er onder.
Rustig en fijntjes legt Hij het allemaal uit, dat dat natuurlijk niet kán, dat Hij een handlanger van de boze zou zijn.
Want dan zou Hij zelfdestructief bezig zijn, toch? Als Hij zijn eigen handlangers, de demonen uitdreef, of een einde aan ziekte maakte, dan zou Hij toch tegen de wens van Beëlzebul ingaan?

Wat Jezus hier doet is veel beter: niet een ander een draai om de oren terug geven, maar tegelijk ook niet weglopen voor hoe het zit. Gewoon rustig uitleggen.
En dan kan iedereen zijn eigen conclusie wel trekken.
En als de ander dan nog steeds zulke dingen over Hem zou blijven zeggen, zegt dat meer over die ander dan over Hem.

Zo’n manier van omgaan met elkaar, en met tegenstand, dat is de beste manier.
Niet erop, maar eronder.

In dat licht klinken ook de slotwoorden:
Wie de wil van God doet, die is mijn broeder en zuster en moeder, zei Jezus. (vers 35)

En wat is de wil van God ook alweer?
Gevraagd naar de samenvatting van de geboden zei Jezus:

Je naaste liefhebben als jezelf.
Niet alleen maar en voor alles je eigen ego koesteren,
maar geef ook ruimte aan de ander en zijn ego.

Dat is: de wil van God doen.
Vrede stichten.

Je hoeft ook niet zo in te zitten over je eigen ego.
Want je mag toch weten dat je allang deelt in het allerbeste: de liefde van de hemelse Vader?
Dat besef, daarvan was Jezus ook Zelf vervuld.
Dat voorkwam dat Hij in woede ontstak toen Hij dat lage verwijt kreeg.
En dat besef mag ook ons vervullen,
als wij dingen herkennen vanmorgen. Als ook het huis van ons hart wel eens verdeeld is.
Als we ook zelf wel eens miskend zijn. Laat het je gedrag niet stempelen.
De sleutel ligt hier:

Je bent een kind van God!
Of, zoals Jezus het zegt:
Je bent zijn broeder of zuster.
Je hoort bij Hem!

Of, misschien wel het allermooiste: je bent zijn ‘moeder’ (vs. 35)
Omdat je dan ook zelf iets van Jezus voortbrengt in de wereld,
als je zo zelf, als kind van God en horend bij Jezus, in zijn Geest handelt.
Moge die Geest van vrede en wijsheid
Christus telkens weer voortbrengen, present stellen,
ook in hoe wij ons opstellen in ons communiceren naar elkaar
en ons doen en laten hierin.

Dat ook wij de wil van God doen,
zoals Christus het ons opdraagt.

Amen

Maak ons volbrengers van dat woord,
getuigen van uw vrede,
dan gaat wie aarzelt met ons voort,
wie afdwaalt met ons mede.
Laat ons getrouw de weg begaan
tot allen die ons verre staan
en laat ons zonder vrezen
de minste willen wezen.

Leer ons het goddelijk beleid
der liefde te beamen,
opdat wij niet door onze strijd
uw goede trouw beschamen.
Leg ons de woorden in de mond
die weer herstellen uw verbond.
Spreek zelf door onze daden
van vrede en genade.


(Lied 838: 2 en 3)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s